Batxi 2: Biologia. HIESaren historia latza

SIDA, la epidemia del siglo XX

Batxi 2: Biologia. Birusen irudiak.

Beha itzazu birusen irudi hauek. Saia zaitez birusak identifikatzen, gutxienez esan zein motatakoa diren. Klikatu irudietan handiago ikusteko.

Batxi 2. Biologia. Bakterioen irudiak.

Hona hemen bakterioen hainbat irudi. Sailka itzazu itxuraren eta gram tindaketaren arabera. Klikatu irudietan handiago ikusteko.

Batxi 2: Biologia. Mikroorganismoen abetiak.

Bakterioak eta birusak bereizteko hona hemen bi abesti. Abestien hitzak aditu, klasean eman ditugun gauzak kantatzen baitituzte. Ea gustatzen zaizkizuen. Klikatu estekatan.

Soy esa bacteria que vive en tu intestino

Los Virus; Piratas de la célula

DBH 4: Biologia. Transkripzioa eta itzulpena

DNA kopiatzea izango da gure lana. Lehenengo bideotxoan hiru DNA zati erakutsiko dizkizuegu eta bakoitzaren osagarria idatzi beharko duzue. Lehenengo zatia erraza da, bigarrena ere bai, hirugarrena luzeagoa, beraz zailtxoagoa.

Bigarren bideo honetan DNAren osagarria izango den mRNA sekuentzia bilatu beharko duzue.









Hemen aurkezten dizkizuegu mRNAren bi zati (bideo bakoitzean bat). Saia zaitezte kode genetikoa erabiliz aminoazidoen katea osatzen.

1. bideoa








2. bideoa

Batxi 2: Biologia. Immunologia eta mikrobiologiaren inguruko ikerketa txikiak

1. Euskaraz txertoa esaten bazaio ere gazteleraz "vacuna" du izena. Txertoaren jatorriari egiten dio erreferentzia. Nor izan zen lehen txertoaren egilea? Zergatik deitzen zaio vacuna? Erantzun itzazu galderak istorioa kontatuz.

2. HeLa zelulak mundu guztian erabiltzen diren zelula berezi batzuk dira. Zergatik dute HeLa zelula izena? Konta ezazu atzean dagoen istorioa.

3. Nor da Tasha Sturm? Zer erakutsi/demostratu zuen? konta ezazu istorioa.

4. Zer da Rhizobium? Konta ezazu zer egiten duen eta zergatik den garrantzitsua.

5. Zer esan nahi zuen jatorrian "virus" hitzak? Aurkitu zen lehenengo birusari zor dio izendapen hori. Zein zen lehenengo birus hori eta zergatik hartu zen hain kontutan?

6. Zer da Balmis espedizioa? Konta ezazu noiz egin zen eta zein zen helburua.

Tribuaren berbak: Euskara eta zientzia.

 Hemen duzue Tribuaren berbak saioan euskara eta zientziaren arteko harremana aztertzen duen programa. Klikatu argazkian:

Ondoren gelan hausnarketatxo bat egingo dugu eta horretarako galdera hauek erantzungo ditugu:

1) Zer esan zuen Adolfo Suarezek 1976an? Zein da zure iritzia honen inguruan?

2) Askotan entzun behar izan dugu D ereduan euskara arloak orduak kentzen dizkiola matematikari. Baina bideoan diotenez elebitasunak kalte ala on egiten die gainerako arloei?

3) Hona hemen bertsoa egiteko Galtxagorriri jarritako lau oinak: bertsolari, kantari, ugari, adi. Ea gai zareten errobotak baino bertso hobea egiteko.

4) Deskribatu NAO errobota. Etorkizunean horrelakoak ohikoak izango direla uste duzue?

5) Zer da IXA taldea?

6) Pisia eta Kimia liburuetako definizio bana duzue hemen. Ea asmatzen duzuen zein kontzeptu azaltzen ari diren:  

a) Igi guztietan iru gauza egoten dira; bidarloa, yoerea eta arintzea.

b) Kizi guztiak bitariko txatalak daukiez: txatalok Kizigunak, emea, (+ ikurragaz iragarten dana) eta Kizi-azalak, tximista-arra, (- ikurragaz iragarten dana).

7) Zeintzuk dira zientziaren hizkuntzak?

8) Zer da Lirainosaurus Astibiae? Zer da Wolframa?

9) Euskal Zientzia Fikziorik ba al dago?

10) Zein da Elhuyar fundazioaren helburua? Zein komunikazio formaturekin egiten du lan?

DBH 4: Biologia. Down sindromearen inguruko bideoa. Ur handitan

ETBko Ur handitan saioko "21. kromosoma, XXI. mendean" kapitulua duzue ikusgai. Genetika aztertu dugun honetan gure artean dugun ohiko sindrome bat izanik aberasgarria da horrelako saioak ikustea.

Klikatu argazkian.

Gora Saint Patrick's Day!

 

Batxi 2/DBH 4: Biologia. Giza genoma

Giza Genomaren inguruko bideoa duzue hemen. Genoma dezifratzeak etorkizunean ekar ditzakeen aukerak aztetzen ditu. Klikatu argazkian. 

Batxi 2: Biologia. Zelularen inguruko galderak erantzuten dituen bideoa

Centro de Biologia Molecurar Severo Ochoa (CBMSO) elkartean egindako bideo interesgarria, zelularen inguruko galderak erantzuten baititu. Klikatu argazkian.

DBH 4: Biologia. Mendelen legeen inguruko bideoa

Hona hemen Gregor Mendelen lanari buruzko bideo bat. Urte batzuk baditu, baina interesgarria da Genetikaren gaiari hasiera emateko. Klikatu argazkian.

Batxi 2: Biologia. Zelularen inguruko ikerketa txikiak

1. Landare zelula ikusi dugu nolakoa den, baina landareen zelula guztiak ez dira berdinak izaten. Bila ezazu honako zelula hauek dituzten berezitasunak: Petaloetako zelulak, sustraietako zelulak eta xilemako zelulak.

2. Botanika landareak eta onddoak aztertzen dituen zientzia izan da tradizionalki. Baina gaur egun bi erreinu bereizitan kokatzen dira. Zein antzekotasun eta desberdintasun dituzte onddoek eta landareek, organismo mailan eta zelula mailan?

3. Zer dira zelula amak? Non aurkitzen ditugu gure gorputzean eta zertarako erabiltzen ditugu gehienbat?

4. Zelularen atal garrantzitsuena nukleoa da. Zelulak betetzen duen funtzioaren arabera nukleoa ez beste organuluren bat ugariagoa edo garrantzitsuagoa izan daiteke. Zein organulo dira garrantzitsuenak honako zelula hauetan? makrofagoa, hesteetako zelula, adipozitoa, osteoblastoa eta sarkomeroa

DBH 4: Bio-Geo. Animalien sorrera, David Attenborough

David Attenboroughen "First life" ("Vida primigenia") dokumentala duzue hemen. Gazteleraz dago, baina bikaina da. Bi atal ditu, bakoitza ordubetekoa, lehenengoak Ediacarako fauna azaltzen du eta bigarrenak Kanbriar garaikoa. Klikatu estekatan.

1) Vida primigenia - La llegada

2) Vida primigenia - La conquista

Agertzen diren animalia ia guztien inguruko artikuluak dituzue Euskarazko Wikipedian.

DBH4: Biologia. Burgess Shale

Hemen duzue kanbriar garaiko itsasoaren animazioa. Burgess Shale aztarnategi kanadiarrean aurkituriko animaliak ikusten dira. ROM (Royal Ontario Museum) museoak egindako animalioak dira. 

Klikatu irudian.

Batxi 2: Biologia. Biomolekulen inguruko ikerketa txikiak

1. Zertaz eginak daude dortoken, karramarroen eta txirlen oskolak? Zein abantaila eta desabantaila ditu exoeskeletoa izateak?

2. Atuna merkaturatzeko aukeratako bat kontserba latatan sartzea da. Hiru eratako atun latak ikusten dira supermerkatuetan; naturalean kontserbatuak, oliba oliotan eta eskabetxean. Zeintzuk dira kontserbazio mota bakoitzaren ezaugarriak eta helburuak?

3. Arrautza bat gehiegi egosten denean geruza berde-gris fin bat eratzen da gorringoaren inguruan. Zer da eta zergatik gertatzen da hori?

4. "Q'eswachaka zubia" izena du Perun aurkitzen den zubi batek. UNESCOk Gizateriaren Ondare Inmaterial izendatu zuen 2013an, horrek erakusten du zein garrantzitsua den bertako biztanleentzat. Begira ezazu nola eginda dagoen; zergatik erabili dute material hori? Ondoren pentsa ezazu zein loturak ahalbidetzen duen zubiaren arrakasta.

DBH 4: Geologia. Diaklasak

Diaklasen argazkiak. likatu irudietan handiago ikusteko.

DBH 4: Geologia. Tolesak eta failak

Identifika itzazu klasean ikusitako egiturak ondorengo argazkietan. Klikatu argazkietan handiago ikusteko.

DBH 4: Geologia. Lurraren sorrera

History Channel-ek "Honela sortu zen Lurra" (How The Earth was made) egin du eta bertan ongi ikusten dira orain arte ikasi ditugun kontzeptu eta prozesuak; hala nola, Lurraren sorrera, adina, plaken tektonika, nola sortu diren mendikate desberdinak, fosilen presentzia mendietan... Klikatu argazkian.

DBH 4: Geologia. Stromboliren asteleheneko erupzioa.

 Astelehen honetan Stromboli sumendiak erupzioa izan du. Ikus itzazu irudiak. Klikatu argazkian.