DBH 4: Bio-Geo. Animalien sorrera, David Attenborough

David Attenboroughen "First life" ("Vida primigenia") dokumentala duzue hemen. Gazteleraz dago, baina bikaina da. Bi atal ditu, bakoitza ordubetekoa, lehenengoak Ediacarako fauna azaltzen du eta bigarrenak Kanbriar garaikoa. Klikatu estekatan.

1) Vida primigenia - La llegada

2) Vida primigenia - La conquista

Agertzen diren animalia ia guztien inguruko artikuluak dituzue Euskarazko Wikipedian.

DBH, Batxi: Ipar hemisferioko tokirik hotzena, Oimiakon

Ipar hemisferioan tenperatura hotzenaren errekorra Oimiakon (Оймяко́н) herrian neurtu zen, -71'2ºC. Errusia ekialdean kokaturik dagoen herri honek 500 biztanle inguru ditu. Hemen duzue Mario Picazo meteorologoak bertan egindako dokumentala. Klikatu argazkian.

Batxi 1: MGZ. La maison en petits cubes

Hemen duzue Kunio Katō zuzendari japoniarrak egindako animaziozko laburmetrai xamurra: La maison en petits cubes (etxea, kubo txikietan). 2009an animaziozko laburmetraien Oscar saria irabazi zuen.
Klikatu irudian eta laburmetraia ikusi ondoren eztabaidatxo bat sortuko dugu klasean.

Batxi 1: MGZ. Etorkizuneko materialak: Grafenoa.

A day made of glass izeneko bideo honetan grafenoak ekar liezagukeen iraultza ikusten da eta 50 urte barruko balizko mundua erakusten digu. 18 minutu inguruko bideoa nahiko ikusgarria da baina erakusten duen etorkizun perfektuak zalantza etiko ugari sortarazten dituela iruditzen zait. Alde onak eta txarrak ateratzen saiatuko gara klasean.

1. zatia

2. zatia.

Agenda 21: Insostenible

Hemen duzue "Insostenible" izeneko laburmetraia. Ikus ezazue (klikatu argazkian) eta ondoren azpiko galderak erantzun.

Galderak:
- Zein da "insostenible" laburmetraiak eman nahi duigun ikasgaia?
- Filmean agertzen diren produktuen artean zeintzuk dira ohikoak zuen etxeetan/lagunartean?
- Hauetatik zenbat erosten dituzue plastikotan bilduta?
- Zuen herrietan badago aukerarik erosketa berdina plastikorik gabe egiteko?

Mutila eta bere atomoa

Askotan galdetu izan duzue ea molekulak ikusteko gai izan den inor. Hemen duzue CO (karbono monoxidoen) molekulekin egindako filme labur bat, "munduko filmerik txikiena" izena ere eman zaiona.

Bertan STM motako mikroskopioa erabiliz azalera lau batean CO molekulak kokatu dituzte eta framez frame filme bat egin dute. Ea gustuko duzuen. Klikatu argazkian.

Batxi 1: MGZ. Jasangarritasuna

Hemen duzue jasangarritasunaren inguruko bideo interesgarri bat. Klikatu argazkian.

MGZ/DBH 4: Bideo batzuk

- La maison en petit cubes
- Mars Science Laboratory
- Delivery
- Retrocycling robot
- ¡Cómo está el mundo Fermín!

MGZ: Zahartasun programatua.

Cosima Dannoritze-k zuzendutako  
Comprar Tirar Comprar dokumentala ikusiko dugu klasean. Bertan Zahartasun programatuaren historia kontatzen da. Ondoren hausnarketa egitea tokatzen zaigu.

MGZ: Lehen mundua vs hirugarren mundua.

Lehen munduan ditugun bi elementu oinarrizko dira koltana eta aluminioa. Baina lehen munduan ez dira elementu hauek aurkitzen, hirugarren mundutik ekarri behar ditugu, eta horretarako berdin zaigu herri txiroen tragedia sortaraztea.

Koltanak gerra bat sortu du Kondo aldean. La 2-ek honen inguruko gaia landu zuen "Para todos La 2" saioan eta Federico Bogdanowicz (Espainiako Jane Goodall institutoko zuzendaria) elkarrizketatu zuen. Klika ezazu irudian:

Para todos La 2: El Coltán

Hona hemen Indiako ekialdeko Dongria Kondh leinuak Vedanta enpresarekin daukan auzia azaltzen duen bideotxoa. Survival International erakundeak egindakoa da.
La mina, historia de una montaña sagrada.

Batxi 2: Lur. Isabel Coixet.

Hemen dituzue Isabel Coixeten bi film dokumental. Biak ala biak desastre ekologiko banari buruzkoak dira.

Marea blanca:
Prestigearen desastrean sorturiko solidaritate uholdea erakusten du.

Aral, el mar perdido:
Aral itsasoaren desagertzea azaltzen du, batez ere Moynaq herrian zentratzen delarik.

MGZ: Ekologiaren inguruko animazioak

Hona hemen hainbat bideo txiki bakoitza ingurugiroaren aspektu bati lotua. Azal ezazu animazio bakoitzean zein arazo aztertzen den eta zer kontatzen duen.
Humanos destruyendo la Tierra
Retrocycling Robot
El proyecto de Estads Unidos 
How will you ride the slide?
La destrucción del mundo
Reducir, reutilizar y reciclar
Stainboy - El chico mancha (episodio 2)
¡Cómo está el mundo, Fermin!

Batxi 2: Lur. Delivery (Till Nowak).

Hemen duzue smog-aren inguruko animazio bitxia. Till Nowak-ek egindako Delivery film laburra da. Ea gustuko duzuen. Klikatu argazkian.

MGZ: Patarroyori elkarrizketa interesgarria.

Malaria munduan dagoen izurrite lazgarriena da, 500 millioi infektatzen dira urtero eta 3 milloi hiltzen dira. 1987an Manuel Elkin Patarroyo kolonbiarrak %30-50eko efikazia zuen txertoa aurkitu zuen, Osasunerako Mundu Erakundeari eman zizkion eskubide guztiak eta honek 20 urtetan ez du ezer egin. Ikusi ikusi bideoa, merezi du eta.

MGZ: Daltonismoa.

Hona hemen daltonismoaren inguruko bi bideo:

MGZ: Izurri beltza.

IZURRI BELTZA

Europak XIV mendean jasan zuen izurrite beltzaren inguruko bideoa daukazue. Populazio guztiaren heren bat hil zen orduan. Jadanik ez dugun gaixotasuna da, baina gaur egungo beste izurriteekin antzekotasunak dituena. Bideoa Cuatroko Iker Jimenezen programa da, zientifikoa baino inpaktanteagoa dela esan nahi dut honekin, baina azaletik izan arren nahiko ongi erakusten du izurritea zer izan zen. Egin klik irudiaren gainean.

Programaren une batean Pieter Brueghel-en koadroa bat aipatzen dute. Egin klik hemen.

MGZ: Nesken hezkuntza zientziarekiko.

Hemen duzuen bideoaren izenburuak bertan kontatzen denari buruz nahikotxo argitzen du: Bera zientzilari aparta zen gurasoek neska polita baino ez zela esan zioten arte.

Verizon elkarteak egindako bideoa da eta nesken garapen tekniko eta zientifikoarekiko motibazioa sustatzea du helburu. Dirudienez Estatu Batuetan laugarren mailako nesken artean %66ak zientziak edo matematika gustoko dituela esaten du baina ondoren ingeniaritza-ikasleen arteko %18a baino ez dira neskak. Klikatu argazkian.

MGZ: Gure bizimodua 50 urte barru.

50 urte barruko bizimodua nolakoa izango den hausnartzen dute dokumentalean eta eremu bakoitzean gaur egun zein mailatan gauden erakusten digute.
Klikatu argazkian.

MGZ: Zientziaren hizkuntzak (Tribuaren berbak)

Hemen duzue Tribuaren berbak saioan euskara eta zientziaren arteko harremana aztertzen duen programa. Klikatu argazkian:

Ondoren gelan hausnarketatxo bat egingo dugu eta horretarako galdera hauek erantzungo ditugu:

1) Zer esan zuen Adolfo Suarezek 1976an? Zein da zure iritzia honen inguruan?

2) Askotan entzun behar izan dugu D ereduan euskara arloak orduak kentzen dizkiola matematikari. Baina bideoan diotenez elebitasunak kalte ala on egiten die gainerako arloei?

3) Hona hemen bertsoa egiteko Galtxagorriri jarritako lau oinak: bertsolari, kantari, ugari, adi. Ea gai zareten errobotak baino bertso hobea egiteko.

4) Deskribatu NAO errobota. Etorkizunean horrelakoak ohikoak izango direla uste duzue?

5) Zer da IXA taldea?

6) Pisia eta Kimia liburuetako definizio bana duzue hemen. Ea asmatzen duzuen zein kontzeptu azaltzen ari diren:  

a) Igi guztietan iru gauza egoten dira; bidarloa, yoerea eta arintzea.

b) Kizi guztiak bitariko txatalak daukiez: txatalok Kizigunak, emea, (+ ikurragaz iragarten dana) eta Kizi-azalak, tximista-arra, (- ikurragaz iragarten dana).

7) Zeintzuk dira zientziaren hizkuntzak?

8) Zer da Lirainosaurus Astibiae? Zer da Wolframa?

9) Euskal Zientzia Fikziorik ba al dago?

10) Zein da Elhuyar fundazioaren helburua? Zein komunikazio formaturekin egiten du lan?

MGZ: Lastozko etxeak.

Teknologia berriak material berriak gaiarekin ari garen honetan hemen duzue lastozko etxe baten inguruko bideoa. Bertan eraikuntza eta ezaugarriak azaltzen dira. Klikatu argazkian.