Batxi 2: Biologia. Zelularen jarduera

Azken aste hauetan zelulen jarduerak aztertu ditugu, hala metabolismoari dagozkionak nola zelula zikloa burutzeko egiten direnak ere. Hona hemen hau guztia errepasatzeko hainbat ariketa:

1. Ordena itzazu ondorengo kontzeptuak eta azal ezazu ordena horren arrazoia:
   a) Azetil-CoA, CO2, Fruktosa, Glizeraldehidoa, Glukosa, Pirubatoa
   b) G0, G1, G2, M, S
   c) DNA ligasa, DNA polimerasa I, DNA polimerasa III, Endonukleasa, Girasa, Helikasa, RNA primasa, SSB proteinak

2. Azal ezazu zer den ATP sintetasa, non agertzen den eta nola funtzionatzen duen.

3. Irudian RuBisCO entzima duzu. Esan zergatik duen izen hori, zein den bere funtzioa, non aurkitzen den eta zein prozesutan hartzen duen parte.

4. Esan ezazu ondorengo esaldi bakoitza egiazkoa ala gezurrezkoa den eta guztiak azal itzazu:
   a) Anabolismoa izaki autotrofoek soilik egiten dute.
   b) Eguzkiaren izpiak iristen ez diren tokietan ere aurkitu dira ekosistemak.
   c) Proteinak katabolizatzeko lehenengo pausua aminoazidoak urea bihurtzea da.
   d) Calvinen zikloa gauez gertatzen da.

6. Hona hemen hainbat nukleotido sekuentzia. Esan ezazu bakoitzak zein funtzio duen:
   a) AAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA...
   b) AATAAA
   c) AUG
   d) TATA

7. Zer dira telomeroak? Zerez eginda daude? Zein da beren funtzioa? 

8. Deskriba ezazu DNAren transkripzioa. DNA harizpiak banatzen direnetik RNA mezularia erribosomara iristen den arteko bidea azaldu.
 

DBH 4: Bio. Mitosia eta Meiosia

Hemen dituzue mitosia eta meiosia azaltzen dituzten animazio bi. Klikatu argazkietan.

DBH 4: Bio. Genetika ariketak (4)

Sexuari loturiko gaixotasunen ariketak dituzu jarraian:

1) Posible al da ondo ikusten duten gurasoek alaba daltonikoa izatea? Eta seme daltonikoa izatea?

2) Gizon hemofiliko batek hemofiliaren eramalea den alaba dauka. Hau gerta dadin ezinbestekoa al da emaztea ere eramalea izatea?


3) Gizon hemofiliko eta emakume eramalea haur baten esperoan daude.
    a) Zein da haurra jaio aurretik hiltzearen probabilitatea?
    b) Haurra jaio bada, zein da hemofilikoa izateko daukan probabilitatea?

4) Zein da emakume daltoniko batek seme daltonikoa izateko daukan probabilitatea? Aukera berdina al du alaba daltonikoa izateko?

5) Emakume batek eta gizon hemofiliko batek seme hemofilikoa izan dute. Zein da emakumearen genotipoa?

6) Gizon normal batek eta daltonismoaren eramalea den emakumeak lau seme daltoniko izan dituzte. Posible al da hori?

DBH 4: Bio. Genetika ariketak (3)

Oraingoan odol taldeen inguruko ariketak egingo ditugu.

1) A taldeko emakume batek eta B taldeko gizon batek bi haur dituzte, bata A taldekoa eta bestea B taldekoa. Zeintzuk dira lauren genotipoak?

2) Senar eta emazte baten ama biak 0 taldekoak ziren baina beraiek AB taldeko alaba izan dute. Posible al da? Posible bada, zein izango da orduan senar emazteen genotipoa?

3) AB taldeko gurasoak haur baten esperoan daude. Zein probalilitate dauka haurrak...
    a) ... A taldekoa izateko?
    b) ... heterozigotikoa izateko?

4) A taldeko emakume batek A taldeko semea izan du. Horretarako ezinbestekoa al da senarraren odol taldea ere A izatea?

5) AB taldeko ama eta B taldeko aita duen alaba homozigotikoak odol transfusio baten beharra dauka. Nork eman beharko lioke odola?

6) AB taldekoa den pertsona baten gurasoen genotipoa nolakoa da? Aipa itzazu aukera guziak.

7) B taldeko bi gurasoen alabaren odola 0 taldekoa da.
    a) Nolakoa da gurasoen genotipoa? 
    b) Posible al da alabaren aitonetako bat 0 taldekoa izatea?

8) Posible al da AB taldeko pertsona baten semea 0 taldekoa izatea? Eta pertsona horren ama 0 taldekoa izatea?

DBH 4: Geologia. Gesaltza.

Hemen duzue Araba mendebaldean dagoen Gesaltzako gatzagen inguruko bideoa. Klikatu irudian.

Batxi 2 / DBH 4: Biologia. Mitosia.

Hemen dituzue bi ehunen argazkiak, bata tipula batena eta bestea arrain baten blastularena. Saia zaitezte mitosiaren faseak bertan bilatzen.

Batxi 2: Biologia. Kimiosintesia.

Hemen dituzue bakterio kimiosintetikoen inguruko argazki batzuk. Komenta ditzagun klasean.

DBH 4: Bio. Genetika ariketak (2)

1) Sagu mota batean ile marroia izatea gainartzailea da ile beltzarekiko. Uharte isolatu batetara sagu bikote bat iritsi da, bata marroi heterozigotoa eta bestea beltza, eta hainbat kumalditan 100 sagu kume izan dituzte.

   a) Kalkula ezazu sagu kumeen genotipo eta fenotipoaren portzentaiak eta kopuruak.

   b) Arrano batek sagu beltzak bakarrik jan ditu. Nolakoak izango dira bigarren belaunaldiko saguen genotipo eta fenotipoen portzentaiak?

   c) Pentsa ezazu arranoa etorri beharrean sugea agertzen dela, eta sugeak sagu marroiak jaten dituela. Nolakoak izango dira bigarren belaunaldiko saguen genotipo eta fenotipoen portzentaiak?

2) Matxinsalto mota batean berdea izatea eta antena luzeak edukitzea gainartzailea da marroia eta antena motzekiko. Matxinsalto berde heterozigoto eta antenamotza eta matxinsalto berde eta antenaluzea (bietan heterozigotoa) elkartu ditugu eta 160 arraultza jarri dituzte. Kalkula ezazu arrautza horietatik sortuko diren matxinsalto berrien genotipo eta fenotipoen kopuruak.

3) Eskoziako behi mota batean iletsua izatea gainartzailea da biluziarekiko eta adar motza azpirakorra adar luzearekiko. Behi iletsu adarmotza (bietan homozigotoa) eta zezen iletsu adarluzea (bietan heterozigotoa) gurutzatu dira. Kalkula itzazu honako probabilitateak:

   a) Iletsua eta adarluzea izatekoa 

   b) Adarmotza eta biluzia izatekoa

   c) Adarluzea izatekoa izatekoa

4) Igel mota batean berdea eta hankaluzea izatea gainartzailea da marroia eta hankamotzarekiko. Igel marroi hankaluzea (heterozigotoa) eta igel berde (heterozigotoa) hankamotza gurutzatu ditugu eta 320 arrautza jarri dituzte. Kalkula itzazu honako probabilitate hauek:

   a) Berdea eta hankaluzea izatekoa

   b) Marroia eta hankamotza izatekoa

   c) Bi ezaugarrietan heterozigotoa izatekoa

   d) Bi ezaugarrietan homozigotoa izatekoa

   e) Suge batek igel hankamotz guztiak ehizatzen baditu, zenbatek iraungo dute bizirik?

5) Barraskilo mota batean oskol lisoa eta  marroia errezesiboa da oskol marraduna eta zuriarekiko. Oskol liso eta marroia duen barraskiloa eta oskol marradun eta zuria (bietan heterozigotoa) duen batekin elkartu eta 176 arrautza jarri dituzte. Jaioko diren barraskilo berrien artean zenbat izango dira:

   a) Bi ezaugarrietarako heterozigotoa

   b) Ezaugarrietako bat homozigotoa

   c) Bi ezaugarrietarako homozigotoa

   d) Irudikoak bezalakoak

DBH 4: Bio. Genetika ariketak (1)

1) Liztor mota batean kolore horiko antenak errezesiboak dira kolore beltzekiko. Liztor antenabeltz heterozigoto bi elkartu ditugu eta 12 arraultza jarri dituzte. Kalkula itzazu genotipo eta fenotipoaren portzentaiak eta kopuruak.

2) Landare batetan hosto berdeak gainartzaileak dira hosto moreekiko. Hosto berdeak dituen landare homozigoto baten polena hosto moreak dituen landare baten lorean sartu dugu eta landare berriak sortu dira lehen belaunaldian (F1). Ondoren lehen belaunaldiko landareak erabiliz bigarren belaunaldi bat atera dugu (F2). Zeintzuk dira belaunaldi bakoitzeko landareen genotipo eta fenotipoak?

3) Landare mota batean lore horiak edo lore zuriak ager daitezke baina gehiengoak zuriak izaten dira. Honako gurutzaketak egin ditugu. Kalkula ezazu bakoitzaren genotipoa eta fenotipoa:

  - Bi lore hori:

  - Lore zuri homozigotoa eta zuri heterozigotoa

  - Lore zuri heterozigotoa eta lore horia

4) Ardien artean gehiengoa zuriak dira. Bi ardi zuri elkartu ditugu eta lau arkumetatik bakarra izan da beltza. Mendelen legeak zehatz mehatz betez gero, zein izango da gurasoen genotipo eta fenotipo probableena? Galderaren formulazioan bada akats bat, ea aurkitzen duzun.

5) Tximeleta batetan puntu zuriak azpirakorrak dira puntu gorriekiko. Puntu gorriak dituen tximeleta heterozigoto bat eta puntu zuriak dituena gurutzatu eta hainbat tximeleta jaio dira dira lehen belaunaldian (F1). Ondoren lehen belaunaldiko tximeletak gurutzatu ditugu, bakoitza kolore berdinekoarekin eta bigarren belaunaldi bat atera dugu (F2). Zeintzuk dira belaunaldi bakoitzeko landareen genotipo eta fenotipoak?

6) Katu mota batean buztan zuria edukitzea azpirakorra da buztan beltzarekiko. Gure baserriko katu buztanzuria eta katu buztanbeltz heterozigotoa elkartu eta lau kume izan dituzte lehen belaunaldian (F1). Katakume homozigoto bi elkartu eta bigarren belaunaldi batean hamar katakume atera dira. Kalkula ezazu guztira zenbat katu buztanbeltz eta zenbat buztanzuri ditugun baserrian.

Batxi 2: Biologia. Mitokondrioa

Mitokondrioaren inguruko animazioa ikusteko klikatu irudian.